Wat van binnen beweegt
Anja: ‘Heel goed. Ja, ja, ja, lekker. Zo echt goed. Lekker groot. Ja, ja mezelf.’
Kees: ‘Het is hier gewoon gezellig, we zijn allemaal samen, we helpen elkaar. De leidinggevenden, ze staan niet boven ons, ze staan tussen ons, en dat vind ik erg belangrijk.’
Peter: ‘Heel goed gevoel, heel goed gevoel. Ja, heel belangrijk denk ik deze plek.’
Mevrouw Ramsaran: ‘Ik ben blij, ze doen heel veel dingen hier, ik leer veel. Ja, ik ben blij.’
Mevrouw Mandaram: ‘Ik moet wennen ik ben pas begonnen, toch. Het gaat, sommige dagen heb ik verdriet, sommige dagen…’ Ik voel me happy op de crèche, maar sommige zijn niet beleefd.’
Henk: ‘Het voelt bij mij heel goed, de keuken, ik zou niet anders willen in de keuken, vaatwassen, koffie zetten, de keuken is mijn domein, daar mag verder niemand inkomen’.
Ferdinand: ‘Ik ben een boom die ruimte nodig heeft, zo van jongens dat, dat besloten vind ik niks, deze boom vind ik echt fijn, wel fijn, overzicht, kan met alles en iedereen bomen.
Als je deze boom ansich neemt, zo’n boom zou ik wel willen zijn, best wel fors, lekker geaard. Ik kan hier ontvangen, ik vind het leuk, mensen zijn geïnteresseerd, ze hebben geen oordeel. De boom zegt zoiets: ik steun je, ik kan je de bodem geven, de structuur en de basis geven. Ik zit thuis in volkomen eenzaamheid, ik zie bijna niemand. Nee, en als ze er zijn is het meer een soort verplichte figuren.’
Theo: ‘Ja ja, ik voel me happy, relaxed, ontspannen.’
Overzicht zaal Museum van de geest, Haarlem.
Wat vinden mensen met dementie zelf belangrijk in het dagelijks leven? Wat zorgt voor verbinding, voor zin? Hoe ervaren zij de dagbesteding? Wat is daarin betekenisvol? En, hoe proberen zorgprofessionals betekenisvolle dagbesteding te ondersteunen?
Met deze vragen gingen wij kunstenaar Janine Schrijver en onderzoeker Maaike Knibbe op pad naar vijf dagbestedingslocaties in Nederland. Samen met acht mensen met dementie en vijf zorgprofessionals, onderzochten wij negen maanden lang hoe dagbesteding wordt beleefd – van binnenuit.
Met behulp van veldnotities, interviews en de photovoice methode, waarbij deelnemers zelf foto’s maken van wat voor hen betekenisvol is, brachten we de leefwereld van de dagbesteding in kaart gebracht. Deze beelden en verhalen zijn aangevuld met portretten van de deelnemers waarbij ik de vraag stelde: ‘hoe voel jij je op de dagbesteding?’ en ‘kun je dat uitbeelden?’. De beelden die zo ontstonden reflecteren dit.
De uitkomst van het onderzoek toont in totaal vier perspectieven. Aan de voorkant van de tentoonstelling zie je het perspectief van de mensen met dementie gecombineerd met mijn portretten, aan de achterkant de bevindingen van de onderzoeker en van de zorgprofessional. De constante wisselwerking tussen deze vier kijkwijzen vormt de basis van de tentoonstelling ‘wat van binnen beweegt’.
De titel ‘Wat van binnen beweegt’ verwijst naar wat niet altijd in woorden te vatten is. Dementie kan grillig zijn. Soms vielen er gaten in verhalen, of wilden mensen juist níét gezien worden als iemand met dementie. Ook zonder taal wordt echter veel gezegd: via lichaamstaal, het herhalen van woorden of gedragingen, rusteloosheid of aanraking. Die signalen vragen om geduld, invoelingsvermogen en ruimte om echt te kunnen zien wie iemand is en hoe diegene zich voelt.
De intieme inkijk in de beleving van de dagbesteding toont dan ook niet alleen plezier, verbinding en begrip, maar ook vragen, twijfels én tips. Ruimte voor ontmoeting en samenspel vereist immers vrijheid om buiten de lijntjes van regels en protocollen te kleuren, maar dat gebeurt nog niet altijd.
De tentoonstelling vraagt dan ook om een omslag: van denken over, naar denken met. Want wie gezien wordt zoals hij of zij werkelijk is, voelt zich meer mens.
Tijdens het kennisfestival in Museum van de Geest zijn de bevindingen van het onderzoek gedeeld. Onder andere in de vorm van een tentoonstelling. We werken vanuit Erasmus School for Health and Management samen met Leyden Academy on Vitality and Ageing, Cordaan en Museum van de Geest.